5 sierpnia 1944 roku rozpoczęła się pacyfikacja Instytutu Radowego – najtragiczniejszy czas w historii naszego Instytutu i zarazem jeden z symboli dramatycznych losów ludności cywilnej Ochoty podczas Powstania Warszawskiego.
5 sierpnia na teren Instytutu wtargnęli żołnierze z kolaboracyjnej brygady SS RONA (Rosyjskiej Wyzwoleńczej Armii Ludowej), skierowanej przez dowództwo niemieckie do tłumienia powstania na Ochocie. Między 5 a 19 sierpnia zamordowano co najmniej 80 osób – pacjentki i pacjentów, rannych, którzy znaleźli schronienie w murach szpitala, oraz pracowników. Zbrodni dokonano w samym Instytucie, w drodze do punktu zbornego na dawnym targowisku „Zieleniak” oraz w sali gimnastycznej szkoły przy ul. Opaczewskiej (dziś Liceum Ogólnokształcące im. Hugona Kołłątaja) – gdzie 19 sierpnia zamordowano grupę ok. 50 pacjentek.
Na skwerze obok pomnika Marii Skłodowskiej-Curie odbywały się także egzekucje mieszkańców pobliskich ulic. Dochodziło do bestialskich gwałtów na pielęgniarkach i pacjentkach, w tym osobach obłożnie chorych. Rozkradziono i zniszczono wyposażenie szpitala oraz pracowni naukowych, a budynki kilkukrotnie podpalono. Straty objęły również dokumentację medyczną: spłonęło ponad 25 000 historii chorób gromadzonych od początku działalności Instytutu, stanowiących bezcenny materiał kliniczny i dorobek intelektualny jego pracowników, którzy tworzyli podstawy polskiej onkologii.
Pamięć o ofiarach tamtych wydarzeń jest naszym obowiązkiem. Oddajemy też hołd pracownikom Instytutu, którzy do ostatniej chwili starali się zapewnić pacjentom i pacjentkom opiekę, oraz wszystkim, którzy w niezwykle trudnych warunkach przywracali Instytut do życia, aby ponownie mógł pełnić swoją służbę. Nasze myśli kierujemy też w stronę tych, którzy dziś w obliczu wojny i konfliktów zbrojnych niosą pomoc medyczną lub tej pomocy szukają.
O tragicznych losach pacjentek, pacjentów i personelu Instytutu podczas Powstania przeczytają Państwo w artykule: Towpik A. Instytut Radowy w czasie Powstania Warszawskiego, Biuletyn PTO NOWOTWORY 2024; 9: 322–325: https://journals.viamedica.pl/biuletyn_pto/article/view/102390.
Zapraszamy Państwa także do parku im. Marii Skłodowskiej-Curie przy ulicy Wawelskiej, gdzie ponownie można zobaczyć wystawę „W 80. rocznicę wydarzeń z sierpnia 1944 w Instytucie Radowym w Warszawie”. Ekspozycja jest efektem współpracy Narodowego Instytutu Onkologii i Archiwum Akt Nowych. Za jej koncepcję odpowiadają Karolina Grobelska z AAN i Aleksandra Towpik z NIO-PIB, a za opracowanie graficzne – Beata Świerczyńska z AAN.