Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej (PTOK) od 30 lat jest jednym z najważniejszych środowisk naukowych skupionych wokół rozwoju onkologii klinicznej w Polsce. Powstało w 1996 roku, a jego siedzibą było ówczesne Centrum Onkologii–Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie – dzisiejszy NIO-PIB. Od początku jego działalność miała łączyć rozwój nauki z edukacją lekarzy, tworzeniem standardów postępowania i poprawą organizacji opieki nad chorymi na nowotwory. Dziś PTOK współtworzy zalecenia diagnostyczno-terapeutyczne, inicjuje i wspiera badania naukowe, prowadzi działalność edukacyjną, a doroczny Kongres jest jednym z najważniejszych miejsc wymiany wiedzy i doświadczeń polskiego środowiska onkologicznego.
Tegoroczna edycja ma szczególny charakter właśnie ze względu na 30-lecie PTOK. Jubileusz to jeden z tematów uroczystego otwarcia Kongresu, które współprowadzi prof. Maciej Krzakowski, kierownik Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej NIO. Profesor przedstawi trzy dekady działalności Towarzystwa, a podczas kolejnych sesji, będzie mówił również o zmianach w leczeniu drobnokomórkowego raka płuca, kierunkach rozwoju programów lekowych oraz najważniejszych wydarzeniach ostatniego roku w leczeniu nowotworów klatki piersiowej.
Od biologii nowotworu do coraz bardziej precyzyjnego leczenia
Dużą część tegorocznego programu PTOK poświęcono personalizacji terapii, czyli coraz dokładniejszemu dopasowywaniu leczenia do biologii nowotworu, jego cech molekularnych, stopnia zaawansowania choroby oraz indywidualnej sytuacji pacjenta. To szczególnie ważny obszar współczesnej onkologii, ponieważ coraz lepsze poznanie mechanizmów rozwoju nowotworów pozwala nie tylko wybierać spośród dostępnych metod leczenia, ale także określać, u których chorych, na jakim etapie i w jakiej sekwencji mogą one przynieść największą korzyść. W sesji dotyczącej ewolucji leczenia czerniaków dr n. med. Katarzyna Kozak, kierownik Oddziału Badań Wczesnych Faz NIO, przedstawi rolę leczenia przedoperacyjnego, które pozwala wykorzystywać terapię systemową jeszcze przed zabiegiem i oceniać odpowiedź nowotworu na leczenie. Prof. Anna M. Czarnecka, kierownik Oddziału Chemioterapii Dziennej NIO, omówi znaczenie czynników prognostycznych i predykcyjnych, pomagających ocenić przebieg choroby i wskazać pacjentów, którzy mogą odnieść największą korzyść z określonych terapii. Z kolei dr n. med. Tomasz Świtaj, ekspert Kliniki Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków, przedstawi postęp w leczeniu zaawansowanych czerniaków gałki ocznej – rzadkiej grupy nowotworów wymagającej odrębnego, wysoko wyspecjalizowanego podejścia terapeutycznego.
Ważne miejsce w programie zajmą także mięsaki – rzadkie i bardzo zróżnicowane nowotwory, w których prawidłowo zaplanowana diagnostyka oraz doświadczenie wyspecjalizowanego ośrodka mają szczególne znaczenie dla dalszego leczenia. Już sposób wykonania biopsji może wpływać na możliwość przeprowadzenia kolejnych etapów terapii, dlatego decyzje dotyczące postępowania powinny być podejmowane przez wielodyscyplinarny zespół mający doświadczenie w leczeniu tej grupy nowotworów. O całej ścieżce chorego – od właściwie wykonanej biopsji, przez ocenę przypadku podczas wielodyscyplinarnego konsylium, po wybór optymalnej metody leczenia – dyskutować będą prof. Piotr Rutkowski, kierownik Kliniki Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków, dr hab. n. med. Hanna Koseła-Paterczyk, kierownik Oddziału Zachowawczego tej Kliniki i prof. Mateusz Spałek, ekspert Zakładu Radioterapii I Instytutu.
Ważnym uzupełnieniem tej części programu będą również doniesienia naukowe pokazujące, jak poszukiwane są nowe strategie leczenia i jak oceniane jest ich bezpieczeństwo. Lek. Sylwia Kopeć, specjalistka Kliniki Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków, przedstawi analizę dotyczącą wczesnych zgonów związanych z immunoterapią w czerniaku, co ma znaczenie dla lepszego rozpoznawania pacjentów szczególnie narażonych na ciężkie powikłania leczenia. Dr n. med. Paweł Sobczuk, ekspert tej samej Kliniki, zaprezentuje natomiast wyniki badania EFTISARC-NEO dotyczącego nowego podejścia do leczenia przedoperacyjnego mięsaków tkanek miękkich. To przykład badań, które poszukują sposobów na jeszcze lepsze zaplanowanie całej sekwencji leczenia i zwiększenie jego skuteczności już na etapie poprzedzającym operację.
Diagnostyka, biomarkery i ścieżka pacjenta
Osobną sesję poświęcono w tym roku nowotworom o nieznanym umiejscowieniu pierwotnym – jednej z najbardziej wymagających sytuacji diagnostycznych w onkologii, w której mimo potwierdzenia choroby nowotworowej nie udaje się jednoznacznie wskazać miejsca jej początku. W takich przypadkach, szczególnego znaczenia nabiera pogłębiona diagnostyka, w tym badania molekularne, które mogą dostarczyć dodatkowych informacji o biologii nowotworu i pomóc w wyborze dalszego postępowania.
O tym, jak w praktyce łączyć doświadczenie kliniczne, możliwości nowoczesnej diagnostyki oraz współpracę wyspecjalizowanych zespołów, opowie dr hab. n. med. Aleksandra Kapała, kierownik Kliniki Diagnostyki Onkologicznej i Medycyny Paliatywnej NIO, przedstawiając doświadczenia współpracy z Institut Curie w Paryżu. Prof. Iwona Ługowska, pełnomocnik Dyrektora NIO ds. Współpracy Międzynarodowej, omówi rolę molekularnego zespołu terapeutycznego, który łączy wiedzę kliniczną z interpretacją wyników badań genetycznych i molekularnych. Z kolei lek. Konrad Tałasiewicz, ekspert Kliniki Diagnostyki Onkologicznej i Medycyny Paliatywnej, podsumuje dekadę doświadczeń NIO w diagnostyce i leczeniu tej grupy chorych. To obszar, w którym szczególnie wyraźnie widać, jak rozwój diagnostyki może poszerzać możliwości podejmowania decyzji terapeutycznych nawet w najbardziej złożonych przypadkach.
Znaczenie precyzyjnej diagnostyki będzie obecne również w innych częściach programu Kongresu. Prof. Nastazja Pilonis, ekspertka Kliniki Gastroenterologii Onkologicznej, przedstawi rolę diagnostyki, obserwacji i leczenia endoskopowego w nowotworach jelita grubego i odbytnicy – obszarze, w którym właściwa ocena zmiany może decydować zarówno o zakresie leczenia, jak i o możliwości zastosowania metod mniej inwazyjnych. Prof. Lucjan Wyrwicz, kierownik Kliniki Onkologii i Radioterapii, podejmie natomiast temat medycyny precyzyjnej i biomarkerów w raku żołądka, czyli narzędzi pozwalających coraz lepiej określać, którzy pacjenci mogą odnieść korzyść z konkretnych strategii terapeutycznych. Wspólnym mianownikiem tych zagadnień jest coraz dokładniejsze rozpoznawanie cech nowotworu, które bezpośrednio przekłada się na trafniejszy wybór leczenia.
Nowe możliwości leczenia – od raka piersi i płuca po nowotwory głowy i szyi
Dużą część programu stanowią sesje poświęcone zmianom standardów leczenia najczęściej występujących nowotworów. To obszar szczególnie istotny, ponieważ rozwój nowych leków, lepsze poznanie biologii choroby i wyniki kolejnych badań klinicznych sprawiają, że sposób postępowania z pacjentem coraz częściej wymaga ponownej oceny dotychczasowych schematów. W praktyce oznacza to nie tylko pojawianie się nowych możliwości terapeutycznych, ale także bardziej świadomy wybór momentu ich zastosowania i właściwego miejsca w całej sekwencji leczenia. W przypadku raka piersi dr n. med. Katarzyna Pogoda, ekspertka Kliniki Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej, będzie mówić m.in. o zmianach biologii nowotworu, nowych strategiach leczenia okołooperacyjnego oraz koniugatach przeciwciało–lek. To przykłady rozwiązań, które coraz wyraźniej przesuwają ciężar leczenia w stronę terapii dobieranej do konkretnych cech choroby i odpowiedzi pacjentki na wcześniejsze etapy postępowania. Dr n. med. Anna Dańska-Bidzińska, ekspertka Kliniki Ginekologii Onkologicznej, skoncentruje się na nowych możliwościach leczenia raka jajnika i zaawansowanego raka endometrium – nowotworów, w których w ostatnich latach istotnie poszerzył się zakres dostępnych strategii systemowych. Dla pacjentek oznacza to większą możliwość dostosowania terapii do przebiegu choroby i indywidualnego ryzyka jej nawrotu.
Podobne zmiany dotyczą uroonkologii. Prof. Jakub Kucharz, kierownik Oddziału Zachowawczego Kliniki Nowotworów Układu Moczowego, przedstawi m.in. aktualne zalecenia dotyczące raka nerkowokomórkowego oraz współczesne możliwości postępowania w chorobie von Hippel-Lindau – rzadkim, dziedzicznym zespole zwiększającym ryzyko rozwoju nowotworów w różnych narządach, w tym raka nerki. To ważny przykład tego, jak rozwój terapii ukierunkowanych i coraz lepsze rozumienie mechanizmów choroby wpływają na sposób prowadzenia zarówno częstszych, jak i rzadkich nowotworów. Dr n. med. Iwona Skoneczna, ekspertka Kliniki Diagnostyki Onkologicznej i Medycyny Paliatywnej, będzie natomiast uczestniczyć w dyskusjach dotyczących wyboru leczenia raka gruczołu krokowego, gdzie rosnąca liczba dostępnych opcji sprawia, że coraz większego znaczenia nabiera właściwa kwalifikacja pacjenta i odpowiednia kolejność stosowanych terapii.
Dynamicznie zmienia się również leczenie nowotworów klatki piersiowej. Prof. Dariusz M. Kowalski, kierownik Oddziału Zachowawczego Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej, skoncentruje się m.in. na nowych możliwościach immunoterapii w drobnokomórkowym raku płuca. Z kolei prof. Adam Płużański, ekspert tej Kliniki, poza zagadnieniami terapeutycznymi podejmie także temat krytycznej oceny wyników badań klinicznych. Ma to szczególne znaczenie w obszarze, w którym nowe dane pojawiają się bardzo szybko, a ich właściwa interpretacja decyduje o tym, które rozwiązania rzeczywiście powinny zmieniać codzienną praktykę.
Istotnym tematem pozostanie również optymalizacja leczenia nowotworów głowy i szyi, gdzie skuteczność terapii musi być rozpatrywana razem z jej wpływem na funkcjonowanie pacjenta i jakość życia. Prof. Andrzej Kawecki, Zastępca Dyrektora NIO ds. Klinicznych, dr hab. n. med. Dorota Kiprian, kierownik Zakładu Radioterapii I, oraz lek. Bartosz Spławski, ekspert Kliniki Nowotworów Głowy i Szyi, podejmą m.in. zagadnienia deeskalacji leczenia, radioterapii adaptacyjnej oraz nowych możliwości terapii okołooperacyjnej. Są to kierunki, których wspólnym celem jest nie tylko zwiększanie skuteczności leczenia, ale także ograniczanie jego obciążenia tam, gdzie jest to możliwe bez pogorszenia wyników terapii.
Program obejmie również nowotwory układu chłonnego. Prof. Joanna Romejko-Jarosińska, kierownik Kliniki Nowotworów Układu Chłonnego, opowie jak przebiega współczesne leczenie chłoniaka z komórek płaszcza – choroby, w której w ostatnich latach istotnie poszerzyły się możliwości terapii i zmieniło podejście do kolejnych linii leczenia. Wspólnym mianownikiem wszystkich tych sesji jest pytanie nie tylko o to, jakie terapie są dziś dostępne, ale przede wszystkim – jak wykorzystać je we właściwym momencie i u właściwego pacjenta.
Skuteczność leczenia, bezpieczeństwo i jakość opieki
Współczesna onkologia coraz wyraźniej uwzględnia nie tylko skuteczność samej terapii, ale również wiek chorego, jego sprawność, choroby współistniejące oraz ryzyko działań niepożądanych. Ma to szczególne znaczenie w przypadku osób starszych, u których standardowy schemat leczenia nie zawsze będzie najlepszym rozwiązaniem, a decyzja terapeutyczna powinna uwzględniać zarówno możliwe korzyści, jak i obciążenia związane z terapią. Dr hab. n. med. Magdalena Knetki-Wróblewska, ekspertka Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej, poprowadzi sesję poświęconą praktycznym aspektom onkologii geriatrycznej, podczas której dr n. med. Aleksandra Konieczna, ekspertka Kliniki Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej, omówi możliwości modyfikowania leczenia systemowego u osób w wieku podeszłym. To obszar, w którym szczególnego znaczenia nabiera indywidualna ocena pacjenta – tak, aby leczenie pozostawało skuteczne, ale jednocześnie było możliwie dobrze dostosowane do jego kondycji i potrzeb.
Istotnym elementem nowoczesnej opieki onkologicznej jest również zapobieganie powikłaniom leczenia oraz ich odpowiednio wczesne rozpoznawanie. Temu zagadnieniu poświęcona będzie sesja kardioonkologiczna z udziałem prof. Sebastiana Szmita, eksperta NIO w zakresie kardioonkologii, oraz dr hab. n. med. Beaty Jagielskiej, Dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii. Eksperci podejmą temat powikłań sercowo-naczyniowych związanych z terapiami przeciwnowotworowymi, w tym immunoterapią, oraz choroby zakrzepowo-zatorowej. To zagadnienia szczególnie ważne, ponieważ rozwój coraz skuteczniejszych metod leczenia nowotworów sprawia, że równolegle rośnie znaczenie ochrony układu krążenia i takiego prowadzenia terapii, aby możliwe było jej bezpieczne kontynuowanie.
Program Kongresu wykracza również poza zagadnienia bezpośrednio związane z diagnostyką i leczeniem nowotworu. Dr n. med. Mariola Kosowicz, kierownik Poradni Psychoonkologii NIO, współpoprowadzi sesję dotyczącą dobrostanu lekarzy i funkcjonowania w warunkach silnego obciążenia emocjonalnego. To ważny temat także z perspektywy jakości opieki nad pacjentem – kondycja psychiczna zespołu medycznego, możliwość radzenia sobie z przewlekłym stresem i przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu mają bezpośrednie znaczenie dla bezpieczeństwa pracy i relacji z chorymi.
Osobnym elementem programu będą doniesienia oryginalne, w których eksperci NIO zaprezentują wyniki własnych badań i analiz klinicznych. W tej części Kongresu wystąpią m.in. dr n. med. Katarzyna Pogoda, lek. Sylwia Kopeć, dr n. med. Paweł Sobczuk, lek. Magdalena Goławska i lek. Karolina Helbig. Tematy obejmują raka piersi, czerniaki i mięsaki oraz nowotwory układu moczowego. To ważne uzupełnienie udziału ekspertów Instytutu w sesjach edukacyjnych i dyskusjach eksperckich – pokazuje bowiem także wkład NIO w tworzenie nowych danych klinicznych, które mogą wpływać na dalszy rozwój diagnostyki i leczenia.
Tak szeroka obecność zespołu Instytutu w programie XXIX Kongresu PTOK pokazuje, że nowoczesna onkologia nie sprowadza się dziś wyłącznie do wyboru kolejnego leku czy metody leczenia. Tworzą ją równie mocno precyzyjna diagnostyka, właściwe wykorzystanie biomarkerów, interdyscyplinarne podejmowanie decyzji, umiejętne łączenie różnych metod terapii, ograniczanie jej toksyczności oraz troska o jakość życia i bezpieczeństwo pacjenta. Kongres PTOK jest przestrzenią, w której najnowsza wiedza naukowa spotyka się z doświadczeniem codziennej praktyki klinicznej – a właśnie to pozwala przekładać postęp w onkologii na coraz lepiej zaplanowaną i bardziej kompleksową opiekę nad chorymi.