W Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie rozpoczęła się dziś IV edycja Akademii Raka Nerki. Wydarzenie koncentruje się na najnowszych możliwościach terapii i poprawie jakości życia chorych, a także na rozwiązaniach, które jeszcze do niedawna pozostawały poza zasięgiem wielu ośrodków. Mowa tu między innymi o stereotaktycznej radioterapii pierwotnego raka nerki, jednej z najbardziej zaawansowanych i najmniej inwazyjnych metod leczenia tego schorzenia dostępnych obecnie w Europie, realizowanych m.in. przez zespół ekspertów Instytutu.
Opiekunem merytorycznym wydarzenia jest dr hab. n. med. Jakub Kucharz, prof. NIO-PIB – onkolog kliniczny, kierownik Oddziału Zachowawczego Kliniki Nowotworów Układu Moczowego NIO oraz specjalista w zakresie nowoczesnego leczenia systemowego raka nerki, co dodatkowo podkreśla ekspercki charakter Akademii i jej ścisłe osadzenie w codziennej praktyce klinicznej.
Radioterapia stereotaktyczna pierwotnego raka nerki – przełom dostępny także w NIO
Narodowy Instytut Onkologii w Warszawie należy do wąskiego grona polskich i europejskich ośrodków oferujących radioterapię stereotaktyczną pierwotnego raka nerki (SRT / SBRT) - bardzo precyzyjną formę celowanej radioterapii, która polega na dostarczeniu bardzo wysokiej dawki promieniowania jonizującego z milimetrową precyzją bezpośrednio do zmiany nowotworowej, z jednoczesną maksymalną ochroną zdrowych tkanek. Pozwala ona na skuteczne zniszczenie guza, bez konieczności interwencji chirurgicznej, przy jednoczesnym zaoszczędzeniu nerki i zachowaniu jej funkcji.
– W leczeniu raka nerki, radioterapia stereotaktyczna jest obecnie jedną z najbardziej dynamicznie rozwijających się metod leczenia. Daje szansę na skuteczne leczenie chorych, którzy nie mogą być operowani, a jednocześnie oczekują terapii o minimalnej inwazyjności i krótkim czasie trwania – mówi dr Wojciech Kamzol, specjalista radioterapii onkologicznej. Precyzyjnie podana dawka, w jednej lub trzech frakcjach, pozwala na radykalne zniszczenie komórek nowotworu, który do niedawna był uważany za promieniooporny. Dzięki zaawansowanym technikom obrazowania i planowania leczenia, dawka promieniowania zostaje ograniczona do zdrowych tkanek otaczających nerkę, co pozwala uniknąć powikłań i zachować dobrą tolerancję terapii. – dodaje radioterapeuta.
Znaczenie wprowadzenia SBRT do praktyki klinicznej NIO podkreśla również prof. Mateusz Spałek, Zastępca Kierownika Zakładu Radioterapii I:
- Liczba pacjentów, których leczmy tą metodą systematycznie wzrasta. Pacjenci kwalifikowani w Instytucie do tego typu terapii są planowani sukcesywnie, co potwierdza trwałe wdrożenie metody do praktyki klinicznej oraz jej rosnącą rolę w leczeniu tego typu nowotworów. Włączenie tej nowoczesnej metody do praktyki klinicznej Zakładu potwierdza wysoki poziom technologiczny i kompetencyjny naszego ośrodka, umożliwiając świadczenie terapii zgodnych z najnowszymi światowymi standardami – mówi prof. Spałek.
Radioterapia szyta na miarę
Nowoczesne metody radioterapeutyczne podkreślają doświadczenie radioterapeutów z warszawskiego Instytutu, który jest jednym z wiodących ośrodków radioterapeutycznych w tym rozpoznaniu w Polsce. Procedury te rozwijane są w Zakładzie Radioterapii I kierowanym przez dr hab. n. med. Dorotę Kiprian, prof. NIO-PIB, która pełni także funkcję Naczelnej Radioterapeutki w NIO. Wieloletnie doświadczenie zespołu, wykorzystanie zaawansowanych technologii planowania leczenia oraz ścisła współpraca specjalistów pozwalają na bezpieczne prowadzenie terapii nawet w złożonych przypadkach klinicznych oraz dobór optymalnej strategii postępowania dla każdego chorego. Perspektywa doświadczeń zespołu radioterapii stanowi więc ważny element programu Akademii, umożliwiając uczestnikom poznanie praktycznych aspektów leczenia bezpośrednio od specjalistów odpowiedzialnych za jego planowanie i realizację.
Jak podkreśla prof. Dorota Kiprian, nadrzędnym celem jednostki pozostaje standard leczenia oparty na indywidualizacji terapii.
– W Narodowym Instytucie Onkologii kładziemy nacisk na jakość leczenia. Plan postępowania dopasowujemy do chorego, a nie do liczb i statystyk – wyjaśnia ekspertka. Takie podejście pozwala nie tylko zwiększyć skuteczność terapii, lecz także ograniczyć ryzyko powikłań i lepiej odpowiadać na rzeczywiste potrzeby pacjentów, co stanowi fundament nowoczesnej, zorientowanej na chorego onkologii - dodaje.
Skuteczniej i bezpieczniej – współczesne podejście do terapii systemowej
Integralnym elementem nowoczesnego leczenia raka nerki pozostaje terapia systemowa, której poświęcona jest osobna część programu Akademii, prowadzona przez prof. Jakuba Kucharza. Obejmuje ona zastosowanie immunoterapii oraz leków ukierunkowanych molekularnie, dobieranych indywidualnie na podstawie biologii nowotworu, stanu ogólnego pacjenta oraz przebiegu wcześniejszego leczenia.
– Leczenie systemowe raka nerki w ostatnich latach przeszło ogromną ewolucję. Dzięki immunoterapii i terapiom celowanym możemy dziś skuteczniej kontrolować chorobę, wydłużać życie pacjentów i jednocześnie dbać o jakość ich życia. Kluczowe jest właściwe dopasowanie terapii do konkretnego chorego – podkreśla prof. Kucharz. To podejście zwiększa skuteczność terapii, ogranicza toksyczność leczenia i pozwala zachować możliwie dobrą jakość życia, a jednocześnie pokazuje, jak istotna jest współpraca zespołów wielodyscyplinarnych w nowoczesnej onkologii. – kontynuuje ekspert i dodaje – Na uwagę zasługuje także fakt, że jesteśmy jednym z niewielu ośrodków w kraju – gdzie pacjent pozostaje pod stałą opieką multidyscyplinarnego zespołu – onkologa, radioterapeuty i urologa.
Badania molekularne i immunologiczne w raku nerki
Z uwagi na to, że rak jasnokomórkowy nerki (ccRCC) jest najczęściej występującym podtypem raka nerki, w NIO od wielu lat prowadzone są badania nad biologią i immunologią molekularną tego nowotworu. Realizuje je miedzy innymi zespół Pracowni Immunoterapii Eksperymentalnej, którym kieruje prof. Elżbieta Sarnowska.
- Rak jasnokomórkowy charakteryzuje się specyficznym przełączeniem metabolicznym — komórki nowotworowe wykorzystują przede wszystkim glikolizę jako główne źródło energii, nawet przy prawidłowym dostępie do tlenu (tzw. efekt Warburga). To metaboliczne przestawienie sprzyja szybkiemu wzrostowi guza oraz modyfikacji mikrośrodowiska nowotworu - wyjaśnia prof. Sarnowska. Jednocześnie nowotwór ten jest obficie naciekany przez limfocyty T, które w warunkach fizjologicznych powinny rozpoznawać i eliminować komórki nowotworowe. Pomimo ich obecności guz nie jest skutecznie niszczony. Nasze badania koncentrują się na wyjaśnieniu mechanizmów odpowiedzialnych za tę nieskuteczność odpowiedzi immunologicznej – dodaje naukowczyni.
Zespołowi prof. Sarnowskiej w badaniach udało się wykazać, że limfocyty T naciekające raka nerki znajdują się w stanie tzw. „wyczerpania”. Oznacza to, że mimo zachowanej zdolności do rozpoznawania komórek nowotworowych, tracą one efektywność funkcjonalną i nie są w stanie skutecznie ich eliminować. Nowotwór, poprzez wydzielanie czynników immunosupresyjnych oraz modulowanie mikrośrodowiska guza, indukuje i podtrzymuje stan wyczerpania limfocytów T, osłabiając w ten sposób przeciwnowotworową odpowiedź immunologiczną.
- Nasze badania mają na celu dokładne poznanie tych mechanizmów, co może przyczynić się do opracowania skuteczniejszych strategii immunoterapeutycznych w leczeniu raka jasnokomórkowego nerki – podsumowuje badaczka.
Przestrzeń dialogu
Współczesne leczenie raka nerki coraz wyraźniej zmierza w stronę terapii precyzyjnych, małoinwazyjnych i indywidualnie dopasowanych do potrzeb pacjenta. Rozwój takich metod jak radioterapia stereotaktyczna, nowoczesna immunoterapia czy leczenie ukierunkowane molekularnie sprawia, że możliwe staje się nie tylko skuteczniejsze kontrolowanie choroby, ale również ograniczanie działań niepożądanych i poprawa jakości życia chorych. Coraz większą rolę odgrywa także opieka wielodyscyplinarna oraz wykorzystanie badań molekularnych, które wspierają dobór optymalnej strategii terapeutycznej. To właśnie połączenie innowacyjnych technologii, wiedzy ekspertów i medycyny trzon dyskusji ekspertów podczas tegorocznej Akademii Raka Nerki