Koordynator opieki onkologicznej jest przydzielany pacjentowi już na wczesnym etapie ścieżki diagnostyczno-terapeutycznej, najczęściej w momencie rozpoczęcia diagnostyki i leczenia w ramach karty DiLO lub przy planowaniu kolejnych etapów terapii. Po zakończeniu diagnostyki pacjent trafia pod opiekę odpowiednich gabinetów specjalistycznych, jednak koordynatorzy nadal pozostają dostępni, oferując wsparcie i pomoc w razie potrzeby. Ich rolą jest ułatwianie pacjentowi sprawnego poruszania się w procesie leczenia, czuwanie nad harmonogramem badań i wizyt oraz udzielanie praktycznych informacji organizacyjnych na każdym etapie diagnostyki i terapii.

Do koordynatora można zwracać się z pytaniami dotyczącymi terminów badań i konsultacji, miejsca ich wykonania, potrzebnych skierowań czy wymaganych dokumentów. Koordynator pomoże również wyjaśnić kolejne kroki w procesie diagnostyki i leczenia, podpowie, gdzie zgłosić się w razie wątpliwości, a także zadba o to, aby informacje od różnych specjalistów były dla pacjenta zrozumiałe i spójne.

Warto jednak pamiętać, że koordynator nie zastępuje lekarza prowadzącego. Nie udziela więc opinii medycznych ani nie podejmuje decyzji terapeutycznych. Jest jednak osobą, do której pacjent i jego bliscy mogą zwrócić się o pomoc w codziennych sprawach związanych z organizacją leczenia i która dba o to, by cała ścieżka onkologiczna przebiegała w jak najbardziej uporządkowany i przejrzysty sposób.

Agnieszka Gocał Zastępca Kierownika Działu Koordynatorów Opieki Onkologicznej NIO-PIB

To jedno z najczęściej pojawiających się pytań w rozmowach o tym obszarze badań. Wiele osób wciąż postrzega je jako rozwiązanie dostępne wyłącznie w zaawansowanych stadiach choroby, tymczasem rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona.

Badania kliniczne są dostępne dla pacjentów na różnych etapach choroby nowotworowej, a ich charakter i cele mogą się znacząco różnić.

Niektóre badania skierowane są do osób rozpoczynających leczenie i oferują możliwość zastosowania nowoczesnych terapii już na wczesnym etapie choroby. Inne przeznaczone są dla pacjentów, u których standardowe metody leczenia zostały już wykorzystane lub okazały się nieskuteczne. Istnieją także badania koncentrujące się na leczeniu podtrzymującym, kontroli objawów choroby, ograniczaniu działań niepożądanych terapii czy poprawie jakości życia.

Kluczowe znaczenie ma indywidualna ocena sytuacji pacjenta — dlatego zawsze warto porozmawiać o możliwości udziału w badaniu klinicznym z lekarzem onkologiem prowadzącym, który najlepiej zna przebieg choroby, dotychczasowe leczenie oraz ogólny stan zdrowia pacjenta i może pomóc ocenić, czy w danym przypadku będzie to bezpieczna i korzystna opcja.

To istotne doprecyzowanie, ponieważ pokazuje, że badania kliniczne nie są rozwiązaniem „ostatniej szansy”, lecz realną opcją terapeutyczną na różnych etapach choroby. Takie podejście zwiększa dostęp pacjentów do nowoczesnych metod leczenia, ale jednocześnie podkreśla, jak ważna jest właściwa kwalifikacja.

Zespół Działu Badań Klinicznych Narodowego Instytutu Onkologii

Udział w badaniu klinicznym może być dla pacjenta szansą na dostęp do nowoczesnych terapii, które nie są jeszcze dostępne w standardowym leczeniu. Każdy lek, zanim zostanie dopuszczony do stosowania, musi przejść badania kliniczne, które pozwalają ocenić jego skuteczność i bezpieczeństwo. Dzięki temu pacjenci biorący udział w badaniu mogą czasem skorzystać z innowacyjnych metod leczenia wcześniej niż inni.

Osoby uczestniczące w badaniach klinicznych pozostają również pod bardzo dokładną opieką medyczną. Regularne wizyty, badania laboratoryjne i diagnostyka odbywają się według ustalonego planu, co pozwala na stałe monitorowanie stanu zdrowia.

Warto jednak pamiętać, że badanie kliniczne jest formą kontrolowanego eksperymentu medycznego. Choć prowadzone jest zgodnie z rygorystycznymi zasadami bezpieczeństwa i pod nadzorem specjalistów, efekty leczenia nie zawsze są w pełni przewidywalne. Dlatego decyzję o udziale najlepiej podjąć po rozmowie z lekarzem, który pomoże ocenić, czy jest to odpowiednia opcja w danej sytuacji.

Więcej o badaniach klinicznych w NIO można przeczytać na stronie https://nio.gov.pl/badania-kliniczne-317

To pytanie zupełnie naturalne – choroba onkologiczna wiąże się z wieloma nowymi sytuacjami, dlatego wiedza o tym, czego można się spodziewać, pomaga poczuć się spokojniej i lepiej przygotować do leczenia.

Dlatego właśnie z myślą o pacjentach i ich bliskich przygotowaliśmy dedykowane poradniki pacjenta, które pomagają poruszać się po jednostkach Narodowego Instytutu Onkologii. Część z nich dotyczy funkcjonowania całych komórek, natomiast niektóre zostały przygotowane z myślą o konkretnych ambulatoriach działających przy poszczególnych klinikach.

Materiały te można bezpłatnie pobrać z naszej strony internetowej:

https://nio.gov.pl/poradniki-pacjenta a także otrzymać w formie drukowanej podczas przyjęcia do Instytutu – tak, aby każdy pacjent miał do nich łatwy dostęp w momencie, kiedy najbardziej ich potrzebuje.

To ważne, ponieważ rzetelna i uporządkowana informacja pomaga pacjentom oraz ich bliskim lepiej zrozumieć proces leczenia, przygotować się do hospitalizacji i odnaleźć się w nowym środowisku szpitalnym. Dzięki temu łatwiej zaplanować kolejne kroki i mieć większe poczucie bezpieczeństwa.

Każdy poradnik został opracowany przez koordynatorów i specjalistów pracujących w danej jednostce i zawiera praktyczne informacje o tym, jak wygląda m.in. przyjęcie, organizacja pracy oddziału oraz zasady obowiązujące w danej jednostce. Znajdują się w nim także wskazówki dotyczące przygotowania do hospitalizacji, informacje o dostępnych metodach diagnostyki i leczenia, a także o formach wsparcia, z których pacjenci mogą skorzystać w trakcie terapii.

Dzięki temu poradniki w przystępny sposób pokazują, jak funkcjonuje Instytut „od środka” i pomagają pacjentom lepiej przygotować się do kolejnych etapów leczenia.

Agnieszka GocałZ-ca Kierownika Działu Koordynatorów Opieki Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii

To bardzo ważna decyzja i jednocześnie krok, który może realnie wesprzeć proces leczenia! Odstawienie papierosów i innych produktów z nikotyną poprawi ogólną kondycję organizmu i korzystnie wpłynie na przebieg terapii. Wiele osób w trakcie leczenia onkologicznego zadaje sobie pytanie o sens rzucania palenia i martwi się jak poradzić sobie z tym wyzwaniem.

Warto podkreślić, że postanowienie o walce z uzależnieniem od nikotyny korzystnie wpłynie na przebieg i rokowanie leczenia, a co ważne nie trzeba zostawać z tym samemu. Dla każdego dostępna jest pomoc specjalistów Telefonicznej Poradni Pomocy Palącym. Ze wsparcia Poradni może skorzystać każdy, kto chce rzucić palenie lub ograniczyć używanie produktów z nikotyną. Nie jest wymagane skierowanie od lekarza ani żadne formalne przygotowanie. Wystarczy zadzwonić pod numer 801 108 108

Wykwalifikowany specjalista pomoże ocenić stopień uzależnienia, zaplanować proces odstawienia nikotyny oraz dobrać odpowiednie metody wsparcia. Pomoc oznacza zarówno rozmowę motywacyjną, jak i praktyczne wskazówki dotyczące radzenia sobie z głodem nikotynowym, planowania dnia bez papierosa czy przygotowania się do momentu całkowitego odstawienia tytoniu. W razie potrzeby konsultanci informują także o metodach leczenia farmakologicznego lub innych formach wsparcia, które mogą zwiększyć szanse na trwałe zerwanie z nałogiem.

Podczas rozmowy konsultant najpierw pomaga spokojnie przyjrzeć się indywidualnej sytuacji rozmówcy np. ocenić stopień uzależnienia, zidentyfikować bariery i trudności, które mogą stanowić potencjalną przeszkodę oraz określić zasoby pomocne w procesie odstawiania nikotyny. Dzięki temu możliwe jest zaproponowanie wsparcia dopasowanego do potrzeb danej osoby.

Nie ma jednego uniwersalnego sposobu rzucania palenia – dla jednych kluczowa jest praca nad motywacją, dla innych pomoc w zaplanowaniu pierwszych dni bez nikotyny czy znalezieniu sposobów radzenia sobie z głodem nikotynowym i stresem. Często już sama rozmowa z osobą, która rozumie mechanizmy uzależnienia i potrafi pomóc je uporządkować, jest dla pacjentów dużym wsparciem. Dla wielu osób taka rozmowa jest pierwszym, ale bardzo ważnym krokiem — daje poczucie, że ktoś towarzyszy w procesie zmiany i pomaga przejść przez niego w sposób spokojny i dobrze zaplanowany.

Warto podkreślić, że sięganie po taką pomoc jest przede wszystkim oznaką troski o własne zdrowie. Nawet jeśli wcześniejsze próby rzucenia palenia były trudne lub nieskuteczne, odpowiednio dobrane wsparcie znacząco zwiększa szansę na powodzenie. Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym powstała właśnie po to, aby w tym procesie towarzyszyć, odpowiadać na pytania i pomagać znaleźć drogę, która będzie możliwa do przejścia w konkretnej sytuacji danego pacjenta.

Szczegóły na https://jakrzucicpalenie.pl/ Irena Przepiórka-Rosłońska

Kierownik Telefonicznej Poradni Pomocy Palącym w Narodowym Instytucie Onkologii

Podczas hospitalizacji w NIO macie Państwo realny wpływ na sposób żywienia. W naszym Instytucie żywienie jest traktowane jako ważny element procesu leczenia i rekonwalescencji, dlatego dieta dobierana jest indywidualnie - z uwzględnieniem rodzaju choroby, zastosowanej terapii, chorób współistniejących, dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego oraz preferencji pacjenta.

Lekarz prowadzący, w razie potrzeby we współpracy z dietetykiem klinicznym, może zlecić odpowiedni rodzaj diety (np. lekkostrawną, wysokobiałkową, bezglutenową, bezmleczną, wegetariańską czy specjalistyczną), a pacjent ma możliwość zgłaszania swoich potrzeb lub trudności związanych z jedzeniem. Jeśli pojawiają się problemy z apetytem, utratą masy ciała czy tolerancją posiłków, możliwa jest konsultacja dietetyczna i modyfikacja zaleceń żywieniowych. Taką potrzebę należy zgłosić lekarzowi prowadzącemu.

Sekcja Koordynacji Żywienia dokłada wszelkich starań, aby posiłki były bezpieczne, pełnowartościowe i możliwie najlepiej dopasowane do potrzeb pacjentów, traktując żywienie jako ważny element wsparcia w procesie zdrowienia.

Instytut uczestniczy również w programie „Żywienie dla zdrowia”, którego celem jest poprawa jakości żywienia w szpitalach oraz zapewnienie pacjentom posiłków o odpowiedniej wartości odżywczej i różnorodności. W praktyce oznacza to jeszcze większą dbałość o jakość żywienia w trakcie pobytu pacjenta w szpitalu.

Więcej o programie można przeczytać na stronie: https://nio.gov.pl/zywienie-dla-zdrowia Warto pamiętać, że w chorobie nowotworowej prawidłowe żywienie wspiera organizm, poprawia tolerancję terapii i sprzyja regeneracji. Dlatego zachęcamy do rozmowy z personelem o swoich preferencjach i ewentualnych trudnościach — wspólnie można znaleźć rozwiązania, które będą zarówno bezpieczne medycznie, jak i możliwie najlepiej dopasowane do Państwa potrzeb.

mgr inż. Alicja KulińskaStarsza dietetyczka z Sekcji Koordynacji Żywienia Narodowego Instytutu Onkologii

Depresja pozostaje jedną z najczęstszych i jednocześnie najbardziej niedostrzeganych chorób współczesnego świata. Wciąż bywa bagatelizowana, mylona ze „złym nastrojem” lub traktowana jako przejaw słabości, podczas gdy w rzeczywistości jest poważnym zaburzeniem wymagającym uwagi, zrozumienia i profesjonalnego wsparcia.

O depresji warto mówić głośno szczególnie dlatego, że może dotknąć każdego — niezależnie od wieku, sytuacji życiowej czy stanu zdrowia. Szczególną uwagę zwraca się dziś na osoby zmagające się z chorobami przewlekłymi, w tym z chorobą nowotworową.

Obszerny materiał jest dostępny na stronie: https://nio.gov.pl/ogolnopolski-dzien-walki-z-depresja

dr n. med. Mariolę Kosowicz

Kierownik Poradni Psychoonkologii w Narodowym Instytucie Onkologii

Rak szyjki macicy nie jest chorobą genetyczną i może dotknąć każdą kobietę, niezależnie od wieku. W Polsce to poważny problem – zajmuje 9. miejsce pod względem częstości zachorowań u kobiet. Najważniejszym czynnikiem ryzyka jest przetrwałe zakażenie wirusem HPV o wysokim potencjale onkogennym, najczęściej typami 16 i 18. Istnieją też inne czynniki zwiększające ryzyko, takie jak wiek, wczesne rozpoczęcie życia seksualnego, duża liczba partnerów czy porodów, palenie papierosów czy wcześniejsze zmiany patologiczne szyjki macicy.

Dlatego tak ważne jest regularne uczestnictwo w Programie profilaktyki raka szyjki macicy, który jest skierowany do kobiet w wieku 25–64 lat. Badania przesiewowe obejmują cytologię klasyczną co 3 lata lub test HPV HR co 5 lat. Nie można też zapominać o odpowiednim przygotowaniu do badania – brak współżycia, irygacji lub leków dopochwowych na 48 godzin przed badaniem, wykonywanie testu poza dniami krwawienia miesiączkowego oraz przestrzeganie innych prostych zasad pozwala uzyskać wiarygodny wynik i uniknąć stresu czy konieczności powtórzenia badania.

Jeśli test HPV HR jest dodatni, wykonuje się cytologię płynną (LBC) w celu dokładnej oceny zmian. Pogłębiona diagnostyka towarzysząca dodatniemu wynikowi HPV nie oznacza automatycznie rozpoznania raka – często pozwala jedynie określić ryzyko i wykryć ewentualne stany przedrakowe. Dzięki tym badaniom możliwe jest wykrycie zmian w bardzo wczesnym stadium, kiedy leczenie jest najskuteczniejsze. Niezwykle ważne jest, aby dalsze postępowanie odbywało się zgodnie z zaleceniami eksperta – w praktyce może to oznaczać wykonywanie częstszych badań kontrolnych w krótszych odstępach czasu - powtórne testy HPV HR, a w razie potrzeby dodatkowe badania diagnostyczne, takie jak kolposkopia z pobraniem wycinków. Stosowanie się do tych wskazówek pozwala dokładnie monitorować sytuację, szybko reagować na zmiany i zwiększa szanse na wczesne wykrycie oraz skuteczne leczenie.

Warto też podkreślić, że duża liczba zakażeń HPV mija samoistnie, a rak szyjki macicy rozwija się zwłaszcza wtedy, gdy zakażenie utrzymuje się przez wiele lat, stopniowo powodując zmiany w komórkach.

Przed typami wirusa o wysokim ryzyku onkogennym chronią dodatkowo szczepienia przeciw HPV, znacząco zmniejszając ryzyko zachorowania, z których możemy skorzystać w każdym wieku.

Nie należy bać się dodatniego wyniku testu HPV – to punkt wyjścia do dalszej diagnostyki w trosce o własne zdrowie. Daje on szansę, aby nie przeoczyć żadnych zmian i podjąć działania w odpowiednim czasie.

prof. Andrzej Nowakowski Kierownik Poradni Profilaktyki Raka Szyjki Macicy Narodowego Instytutu Onkologii

Strach przed rakiem jest głęboko zakorzeniony – mimo ogromnego postępu medycyny. Dla wielu osób słowo „rak” wciąż brzmi jak wyrok, bo kojarzy się z utratą kontroli, cierpieniem i historiami sprzed lat, gdy możliwości leczenia były znacznie ograniczone. Dodatkowo język, którym mówimy o nowotworach, często wzmacnia lęk, a chorobie towarzyszy poczucie wstydu lub winy: „mogłem coś zrobić wcześniej”.

Ten strach realnie wpływa na nasze decyzje zdrowotne. Najczęściej prowadzi do unikania – odkładania badań profilaktycznych i bagatelizowania objawów z obawy przed złym wynikiem. Paradoksalnie właśnie takie zachowanie zwiększa ryzyko późnego rozpoznania choroby, kiedy leczenie bywa trudniejsze. U części osób lęk działa odwrotnie – powoduje nadmierne zamartwianie się i wykonywanie badań bez wyraźnych wskazań.

Z perspektywy epidemiologii kluczowe jest oswojenie strachu, a nie jego wypieranie. Rak to nie jedna choroba, lecz wiele różnych schorzeń, z których część można skutecznie leczyć lub im zapobiegać. Badania przesiewowe, szczepienia (np. przeciw HPV) i zdrowy styl życia nie są „testem odwagi”, ale racjonalnym sposobem dbania o zdrowie.

Najważniejsze: strach przed rakiem jest naturalny, ale nie powinien paraliżować. Przekuty w działanie – profilaktykę i regularne badania – może realnie ratować zdrowie i życie .

Warto zapoznać się z najnowszą wersją Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem:

https://cancer-code-europe.iarc.who.int/pl

prof. Marta Mańczuk

z Zakładu Epidemiologii i Prewencji Pierwotnej Nowotworów Narodowego Instytutu Onkologii

Zdarza się, że na skutek nieprzewidzianych zdarzeń losowych pojawiają się trudności z dotarciem na zaplanowaną terapię lub wizytę. Warto pamiętać, że przyczyny takich sytuacji mogą być różne - nie tylko związane z warunkami pogodowymi, ale także z nagłymi problemami zdrowotnymi czy innymi okolicznościami niezależnymi od pacjenta. W takich momentach najważniejsze jest jak najszybsze poinformowanie nas o zaistniałej sytuacji.

Prosimy wówczas o niezwłoczny kontakt z naszą infolinią pod numerem +48 22 546 20 lub za pośrednictwem poczty elektronicznej. Wykaz adresów do najważniejszych komórek organizacyjnych dostępny jest na naszej stronie internetowej w zakładce „Ważne telefony”: https://nio.gov.pl/kontakty

Dodatkowo kontakt z Instytutem możliwy jest również za pośrednictwem Asystenta Pacjenta, dostępnego na stronie Narodowego Instytutu Onkologii, który ułatwia szybkie przekazanie informacji i uzyskanie niezbędnych wskazówek.

Po otrzymaniu zgłoszenia wybranym kanałem, nasi pracownicy podejmą kontakt z właściwym gabinetem, zakładem lub kliniką i (we współpracy z zespołem medycznym) ustalą inny, dogodny dla pacjenta termin wizyty.

W trakcie całego procesu pozostajemy w stałym kontakcie z pacjentem, a wszystkie działania prowadzone są z myślą o jego bezpieczeństwie, komforcie oraz zachowaniu możliwie najlepszej ciągłości leczenia.

Jolanta Meller

Kierownik Działu Koordynatorów Opieki Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii

Dla wielu kobiet, które przeszły leczenie onkologiczne, pytanie o możliwość zajścia w ciążę jest bardzo ważnym elementem planowania dalszego życia. W wielu przypadkach ciąża po leczeniu onkologicznym jest możliwa, jednak decyzja ta zawsze wymaga indywidualnej oceny i odpowiedniego przygotowania.

Możliwość planowania ciąży zależy od kilku kluczowych czynników, takich jak rodzaj nowotworu, zastosowane metody leczenia (np. chemioterapia, hormonoterapia, radioterapia), czas, jaki upłynął od zakończenia terapii, a także aktualny stan zdrowia pacjentki. Niektóre terapie mogą czasowo lub trwale wpływać na płodność, dlatego tak istotne jest wcześniejsze omówienie tych kwestii z lekarzem.

Współczesna onkologia coraz większą wagę przykłada do zachowania płodności. U wielu pacjentek jeszcze przed rozpoczęciem leczenia możliwe jest zastosowanie metod zabezpieczenia płodności, takich jak mrożenie komórek jajowych lub zarodków. Nawet jednak w sytuacjach, gdy takie działania nie były możliwe, nie oznacza to automatycznie braku szans na macierzyństwo w przyszłości.

Warto zaznaczyć, że w Polsce funkcjonuje obecnie program refundacji metod zachowania płodności u pacjentów onkologicznych. Dzięki temu osoby rozpoczynające leczenie przeciwnowotworowe mogą po kwalifikacji medycznej skorzystać z nowoczesnych procedur zabezpieczenia płodności bez ponoszenia kosztów. Szczegółowe informacje na temat kwalifikacji do programu udziela lekarz prowadzący.

Należy podkreślić, że ciąża po zakończonym leczeniu onkologicznym, w tym po leczeniu raka piersi, u większości kobiet nie zwiększa ryzyka nawrotu choroby. Potwierdzają to liczne badania naukowe. Kluczowe znaczenie ma jednak wybór odpowiedniego momentu na zajście w ciążę, ustalonego wspólnie z zespołem leczących lekarzy.

Planowanie ciąży po chorobie nowotworowej powinno odbywać się we współpracy onkologa i ginekologa, najlepiej z doświadczeniem w opiece nad pacjentkami onkologicznymi. Taki zespół pomoże ocenić bezpieczeństwo ciąży, zaplanować ewentualne przerwy w leczeniu oraz zapewnić właściwą opiekę przed i w trakcie ciąży.

Zachęcam pacjentki do rozmowy z lekarzem prowadzącym i zadawania pytań. Świadome planowanie kolejnych etapów życia po leczeniu onkologicznym jest ważnym elementem powrotu do zdrowia i normalności.

dr n. med. Katarzyna Pogoda

Onkolog kliniczna z Kliniki Nowotworów Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej Narodowego Instytutu Onkologii

Już od pierwszego dnia napromieniania skóra staje się skórą atopową, czyli bardzo wrażliwą i podatną na podrażnienia, dlatego wymaga szczególnej, codziennej pielęgnacji z zastosowaniem mydeł lub płynów myjących o kwaśnym pH. W okresie zimowym, zwłaszcza podczas nasilonych mrozów, odpowiednia ochrona skóry jest szczególnie istotna. Przed wyjściem na zewnątrz skórę należy posmarować kremem ochronnym o bogatej, tłustej konsystencji, najlepiej na 20–30 minut przed ekspozycją na zimno, unikając lekkich, żelowych kosmetyków oraz preparatów zawierających alkohol. Warto stosować produkty zawierające ceramidy, masło shea, oleje roślinne, pantenol, a także maści ochronne typu cold cream lub emulsje barierowe.

Odsłonięte partie skóry, takie jak twarz, szyja i uszy, powinny być dodatkowo chronione kremem z filtrem SPF 30–50, nakładanym na krem ochronny lub w preparacie łączącym ochronę przed mrozem i promieniowaniem UV, natomiast usta należy zabezpieczać pomadką z filtrem. Istotną rolę odgrywa również ochrona mechaniczna – skórę należy zakrywać szalikiem, kominem, czapką i rękawiczkami, przy czym tkaniny mające bezpośredni kontakt ze skórą powinny być naturalne, a przy dłuższym przebywaniu na zewnątrz warto stosować dodatkową warstwę odzieży bawełnianej lub termoaktywnej.

Po powrocie do domu skórę należy delikatnie oczyścić preparatem o kwaśnym pH, unikając gorącej wody, a następnie nałożyć krem regenerujący i nawilżający zawierający składniki kojące i odbudowujące barierę skórną, takie jak pantenol, alantoina, ceramidy, gliceryna czy cholesterol. Należy unikać peelingów mechanicznych i chemicznych, kosmetyków z alkoholem i substancjami drażniącymi oraz gwałtownych zmian temperatur, które mogą nasilać podrażnienia skóry.

dr hab. n. med. Dorota Kiprian

Naczelny Specjalista Radioterapeuta Narodowego Instytutu Onkologii

Choć czas oczekiwania bywa trudny, dłuższy proces nie oznacza niczego złego. Najczęściej świadczy o tym, że badanie jest prowadzone bardzo dokładnie, z myślą o jak najlepszych decyzjach terapeutycznych dla pacjenta.

Badanie histopatologiczne to wieloetapowy i bardzo precyzyjny proce, którego celem jest postawienie pewnego i bezpiecznego rozpoznania. Każdy z tych etapów wymaga czasu i nie może być przyspieszony bez ryzyka błędu. Najpierw pobrany materiał musi zostać odpowiednio utrwalony, aby zachować strukturę tkanek. Następnie jest on odwadniany, zatapiany w parafinie i krojony na bardzo cienkie skrawki, które można ocenić pod mikroskopem. Każdy preparat jest barwiony, a potem dokładnie analizowany przez patomorfologa. Wszystkie te czynności wymagają od lekarzy i diagnostów niezwykłej precyzji i dokładności - to praca, w której pośpiech nie jest wskazany.

Warto pamiętać, że od właściwego rozpoznania zależy całe dalsze leczenie - jego rodzaj, skuteczność i bezpieczeństwo. Dlatego skrupulatność i dokładność mają fundamentalne znaczenie dla doboru najlepszej terapii. Często konieczne są także badania dodatkowe, takie jak immunohistochemia lub badania molekularne, które pozwalają dokładnie określić typ i cechy nowotworu istotne dla dalszego procesu terapeutycznego.

Warto podkreślić, że takich badań wykonuje się bardzo dużo, a każde z nich dotyczy konkretnej osoby i jej zdrowia. Każdemu przypadkowi należy poświęcić dokładnie tyle czasu, ile jest potrzebne, ponieważ wynik niesie ze sobą dużą odpowiedzialność i ma bezpośredni wpływ na leczenie.

To jasne, że czas oczekiwania na wynik jest dla pacjenta i jego bliskich bardzo trudny. Warto jednak pamiętać, że służy on jednemu celowi. Dokładność i skrupulatność na tym etapie są inwestycją w bezpieczeństwo i najlepsze możliwe decyzje terapeutyczne.

dr hab. n. med. Monika Durzyńska

Kierownik Zakładu Patomorfologii Nowotworów w Narodowym Instytucie Onkologii

Chemioterapia nie jest stosowana u każdego chorego na nowotwór i nie zawsze stanowi obowiązkowy etap leczenia. Onkologia to dziedzina, która rozwija się bardzo dynamicznie i obok chemioterapii dostępne są dziś także nowe metody leczenia, takie jak immunoterapia – modyfikująca układ odpornościowy, aby ten podjął walkę z nowotworem, terapie celowane oddziałujące na konkretne szlaki sygnałowe lub zmiany genetyczne w komórkach nowotworowych, leczenie hormonalne wpływające na układ hormonalny w celu uzyskania efektu przeciwnowotworowego czy nowoczesne terapie radioizotopowe, dostarczające promieniowanie precyzyjnie w okolice komórki nowotworowej.

Chemioterapia pozostaje jednak jednym z podstawowych narzędzi pracy onkologa klinicznego. W niektórych typach nowotworów może skutecznie zmniejszyć masę guza, zahamować rozwój choroby, przygotować obszar objęty zmianami do leczenia operacyjnego lub stanowić uzupełnienie przebytego zabiegu chirurgicznego. Leczenie to odbywa się w starannie zaplanowanych cyklach – podawanie leków jest zawsze dostosowane do rodzaju nowotworu, stanu pacjenta oraz oczekiwanych efektów terapii. Nad całym procesem czuwa zespół specjalistów – onkologów klinicznych, pielęgniarek i farmaceutów – dbając o bezpieczeństwo i skuteczność leczenia. Zachowywane są odpowiednie odstępy między kolejnymi cyklami, a rodzaj i dawki cytostatyków są indywidualnie dopasowywane do możliwości pacjenta.

Należy podkreślić, że chemioterapia wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych, takich jak nudności, osłabienie, wypadanie włosów czy większa podatność na infekcje. Choć są one dla pacjentów uciążliwe, współczesna medycyna oferuje coraz skuteczniejsze metody ich łagodzenia – od nowoczesnych leków przeciwwymiotnych, przez wsparcie żywieniowe, po inne interwencje dostosowane do zgłaszanych dolegliwości. Dzięki temu możliwa jest lepsza tolerancja leczenia i zachowanie jak najlepszej jakości życia w trakcie terapii.

Warto również rozprawić się z mitem funkcjonującym w internecie, jakoby „chemia” była zawsze najgorszym możliwym rozwiązaniem. Cytostatyki to leki o udokumentowanej skuteczności, stosowane w sposób kontrolowany i zgodny z aktualną wiedzą medyczną. Ostateczna decyzja o wyborze terapii zawsze należy do zespołu prowadzącego leczenie i opiera się na wynikach badań, stanie ogólnym pacjenta oraz ewentualnych chorobach współistniejących, z myślą o uzyskaniu jak największych korzyści przy możliwie najmniejszym ryzyku działań niepożądanych.

Zachęcam też pacjentów do zadawania pytań i dzielenia się swoimi wątpliwościami – lekarz prowadzący leczenie dokładnie wyjaśni, wytłumaczy i pomoże zrozumieć każdy etap prowadzonego leczenia.

dr Maciej Kawecki

Onkolog kliniczny w Narodowym Instytucie Onkologii

Otrzymanie diagnozy choroby nowotworowej nigdy nie przychodzi w „odpowiednim” momencie, ale wiadomość ta tuż przed świętami może szczególnie głęboko poruszyć. To czas, który zwykle kojarzy się z ciepłem, bliskością i radością – dlatego naturalne jest, że w obliczu choroby pojawia się napięcie między potrzebą spokoju a lękiem o zdrowie. Te emocje mogą się ze sobą ścierać, a próby ich „uspokojenia” na siłę często przynoszą więcej szkody niż ulgi. Warto więc pozwolić sobie na pełne uznanie tego, co czujemy – bez oceniania, bez poczucia, że „powinnyśmy” reagować inaczej.

Możemy jednak zrobić kilka rzeczy, które pomogą ten wyjątkowy, a jednocześnie trudny czas przeżyć łagodniej. W pierwszej kolejności dobrze jest ograniczyć czytanie w internecie na temat choroby – nadmiar informacji, często niesprawdzonych, potrafi jedynie nasilać lęk. Pomocne bywa też uważne przyglądanie się swoim myślom i wyłapywanie tych, które tworzą czarne scenariusze bez medycznego potwierdzenia.

Warto otwarcie powiedzieć bliskim, że przeżywamy teraz bardzo wymagający okres i możemy reagować różnie. Ważne, by każdy w rodzinie miał prawo do swoich emocji – nie trzeba udawać spokoju ani ukrywać troski. Równie istotne jest jasne określenie, jakiego rodzaju wsparcia potrzebujemy. Choroba nie odbiera nam prawa do wyznaczania granic i decydowania o tym, co nam służy.

W tym okresie dobrze jest dać sobie zgodę na odpoczynek i spokój. Warto też świadomie zarządzać bodźcami, które mogą wywoływać nadmierne wzruszenie – dla niektórych będzie to muzyka świąteczna, dla innych wspomnienia, rozmowy czy świąteczne przygotowania. Nie wymagajmy od siebie nierealnej aktywności, ale też nie odbierajmy sobie prawa do radości. Choroba nie definiuje w pełni naszej tożsamości ani nie przekreśla chwil uśmiechu, marzeń czy ciepłych spotkań.

Pomocne może być również zastanowienie się, co w przeszłości wspierało nas w trudnych momentach – być może była to rozmowa z kimś zaufanym, krótki spacer, kontakt z naturą czy proste rytuały, które dawały ukojenie. Warto po nie sięgnąć i teraz.

Najważniejsze jednak, by w tym czasie być dla siebie życzliwym, czułym i wyrozumiałym. Diagnoza choroby onkologicznej to początek procesu, w którym nie jesteśmy sami – chorobę się leczy, a droga przez ten czas może być łatwiejsza, jeśli damy sobie prawo do wszystkich emocji i pozwolimy sobie na wsparcie.

dr Mariola Kosowicz

Kierownik Poradni Psychoonkologii Narodowego Instytutu Onkologii

Leki należy przewozić zawsze w oryginalnych opakowaniach z oryginalną ulotką, najlepiej w torbie termicznej lub pojemniku utrzymującym odpowiednią temperaturę, jeśli wymaga tego dana substancja. Dzięki temu minimalizujemy ryzyko inaktywacji substancji czynnej leku przez co zapewniamy bezpieczeństwo terapii danym lekiem.

Należy podkreślić, że w przypadku postępowania z lekami onkologicznymi obowiązują przepisy zarówno polskie, jak i przepisy kraju docelowego. Jest to szczególnie istotne, ponieważ nieprzestrzeganie tych regulacji może skutkować odmową przewozu leków lub koniecznością dodatkowych formalności na granicy, co może wpłynąć na ciągłość terapii.

Generalnie, leki przewożone na własny użytek wymagają, aby pacjent posiadał ksero recepty lub zaświadczenie od lekarza potwierdzające konieczność stosowania danego leku. Dotyczy to wszystkich terapii, w tym leków hormonalnych, cytostatyków, leków wspomagających czy terapii celowanych. Właśnie dlatego zaleca się, aby o stosowne zaświadczenie wystąpić odpowiednio wcześniej do lekarza prowadzącego.

Nieco inaczej wygląda sytuacja przy przewożeniu leków zawierających substancje kontrolowane (psychotropowe lub odurzające), wówczas konieczne są dodatkowe formalności. W takiej sytuacji należy uzyskać zgodę Wojewódzkiego Nadzoru Farmaceutycznego, która wydawana jest 15 dni przed terminem przekroczenia granicy. Szczegóły znajdują się na stronach Inspektoratów - dlatego zawsze zalecamy wcześniejsze sprawdzenie przepisów zarówno w Polsce, jak i w kraju docelowym.

Ilość leków do przewozu na własny użytek jest zwykle ograniczona – na ogół przewozi się ilość odpowiadającą terapii na kilka tygodni lub maksymalnie 90 dni. Jeśli planowany pobyt za granicą będzie dłuższy, część leków można wykupić w kraju docelowym, ale może to wymagać lokalnej recepty i sprawdzenia dostępności leku.

Na ten moment 31 krajów honoruje receptę transgraniczną wystawianą w Polsce (realizowaną za granicą jako recepta pełnopłatna). Do jej wystawienia należy posiadać Internetowe Konto Pacjenta.

Chcę również zaznaczyć, że choć pracownicy apteki mogą udzielić ogólnych informacji i wskazać, jakie dokumenty są zwykle wymagane, a lekarz może wystawić zaświadczenie lub receptę - jednak ostateczna weryfikacja i przygotowanie dokumentów leży po stronie pacjenta.

Podsumowując: jeśli planujemy wyjazd z lekami onkologicznymi, warto wcześnie zaplanować transport leków, zabrać odpowiednią dokumentację, a w razie wątpliwości skonsultować się z lekarzem oraz sprawdzić przepisy kraju docelowego. Takie przygotowanie pozwoli spokojnie kontynuować terapię i uniknąć niepotrzebnych problemów podczas podróży.

mgr farm. Marta Roszkowska

Kierownik Apteki Szpitalnej Narodowego Instytutu Onkologii

Tak, w zdecydowanej większości przypadków szczepienia przeciw grypie i COVID-19 są dla pacjentów onkologicznych zalecane. Chorzy leczeni onkologicznie należą do grupy wysokiego ryzyka ciężkiego przebiegu tych infekcji. Wynika to zarówno z samej choroby nowotworowej, która osłabia naturalną odporność, jak i z prowadzonego leczenia, takiego jak chemioterapia, radioterapia czy zabiegi chirurgiczne.

Choć u osób zdrowych zakażenie koronawirusem czy grypą często przebiega łagodnie, u pacjentów onkologicznych może mieć znacznie cięższy przebieg, prowadząc do powikłań. Dodatkowo infekcja w trakcie terapii może skutkować koniecznością przesunięcia kolejnych etapów leczenia, a w skrajnych sytuacjach – nawet jego przerwaniem. Dlatego warto się chronić – szczepienia pomagają zmniejszyć ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji i pozwalają bezpieczniej kontynuować leczenie, dając pacjentom większy spokój i poczucie bezpieczeństwa.

Najlepiej, jeśli to możliwe, zaszczepić się jeszcze przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego, ponieważ odporność rozwija się zwykle w ciągu 2–3 tygodni od szczepienia. Szczepienie jest jednak możliwe także w trakcie terapii. Zazwyczaj zaleca się wykonanie go około 2 tygodnie przed rozpoczęciem cyklu chemioterapii lub około tydzień po jego zakończeniu. Ważne jest, aby unikać momentu tzw. nadiru, czyli najniższego poziomu odporności po podaniu cytostatyków. Dlatego optymalny termin zawsze powinien być ustalany z lekarzem prowadzącym.

U pacjentów onkologicznych stosuje się szczepionki inaktywowane lub podjednostkowe, najlepiej czterowalentne. Szczepionki żywe, atenuowane nie są zalecane, ponieważ mogą powodować odczyny poszczepienne, które u pacjentów onkologicznych bywają nieco bardziej nasilone, choć zazwyczaj mieszczą się w zakresie typowych reakcji. Warto też pamiętać, że szczepienia chronią nie tylko pacjenta, ale także jego bliskich?, zmniejszając ryzyko przeniesienia infekcji w bezpośrednim otoczeniu, dlatego warto aby osoby najbliższe chorego także poddały się szczepieniom ochronnym.

Pamiętajmy, że szczepienia to jeden z najprostszych, a zarazem najskuteczniejszych sposobów, by chronić zdrowie pacjenta onkologicznego. Dają one realną ochronę przed poważnym przebiegiem chorób takich jak grypa czy COVID-19, które u osób z osłabioną odpornością mogą prowadzić do groźnych powikłań. Dzięki szczepieniom pacjent zyskuje większą szansę na to, aby leczenie onkologiczne mogło przebiegać zgodnie z planem, bez niepotrzebnych przerw czy przesunięć, które mogą dodatkowo obciążać organizm i psychikę.

Choć w zdecydowanej większości przypadków szczepienie jest bezpieczne, istnieją sytuacje, w których może być chwilowo niewskazane. Dlatego każdorazowo decyzja powinna być podejmowana wspólnie z lekarzem prowadzącym, który najlepiej zna indywidualną sytuację pacjenta i może doradzić, kiedy szczepienie będzie najbezpieczniejsze i najbardziej skuteczne.

Szczepienie to nie tylko zabieg medyczny – to akt troski o siebie i swoich bliskich, który pozwala pacjentowi onkologicznemu poczuć większą kontrolę i bezpieczeństwo w trudnym czasie leczenia.

dr n. med. Marek Szpakowski

Pełnomocnik Dyrektora NIO ds. Zakażeń Szpitalnych i Zwalczania Chorób Zakaźnych

Tak, pacjenci oraz osoby towarzyszące, które przyjeżdżają do Narodowego Instytutu Onkologii, mogą bez problemu zaparkować samochód na terenie Instytutu. Dysponujemy dwoma parkingami przeznaczonymi dla pacjentów i odwiedzających: naziemnym parkingiem przybudynkowym na 432 miejsca postojowe oraz nowoczesnym parkingiem wielopoziomowym na 587 miejsc. Parkingi są płatne, jednak z myślą o pacjentach przebywających w Instytucie dłużej — ze względu na hospitalizację, regularne wizyty, badania czy trwającą terapię — wprowadzono abonament miesięczny w wysokości 50 zł. To rozwiązanie ma ułatwić organizację częstych dojazdów i ograniczyć dodatkowe obciążenia związane z leczeniem.

Osoby z niepełnosprawnościami są zwolnione z opłat, a na terenie obu parkingów znajdują się odpowiednio oznakowane miejsca postojowe przeznaczone specjalnie dla nich. Przypominamy jednocześnie o pozostawianiu pojazdów wyłącznie w miejscach do tego wyznaczonych, tak aby nie utrudniać przejazdu karetek, transportów medycznych i innych służb. Zapewnienie swobodnego dojazdu tych pojazdów jest wspólną odpowiedzialnością — dla bezpieczeństwa wszystkich pacjentów.

Rozumiemy, że wizyta w Instytucie wiąże się nie tylko z troską o zdrowie, ale też z wieloma kwestiami organizacyjnymi, dlatego staramy się, aby pobyt u nas przebiegał w możliwie jak najlepszych warunkach, również pod względem logistyki.

Radosław Bojanowski

Specjalista ds. Administracyjnych w Narodowym Instytucie Onkologii

Decyzja o rzuceniu palenia jest zawsze słuszna dla naszego zdrowia, niezależnie od tego, czy chorujemy, czy nie, ponieważ każdy papieros szkodzi organizmowi – zwiększa ryzyko chorób serca, płuc, nowotworów i osłabia odporność. Każdy dzień bez nikotyny przynosi więc realne korzyści zdrowotne, np. poprawia samopoczucie i wydolność fizyczną.

Rezygnacja z palenia jest bezapelacyjnie szczególnie korzystna w trakcie terapii onkologicznej – poprawia ukrwienie tkanek, zwiększa skuteczność leczenia i zmniejsza ryzyko powikłań. Każdy papieros mniej to krok w stronę lepszego samopoczucia, większej energii i wsparcia dla organizmu w walce z chorobą.

Szczególnie u pacjentów onkologicznych każdy przypadek zerwania z nałogiem powinien być traktowany indywidualnie, ponieważ stan zdrowia, przebieg choroby i możliwości różnią się. Nie ma jednej uniwersalnej recepty – dla niektórych najlepsze będzie stopniowe ograniczanie liczby papierosów, dla innych całkowite, nagłe odstawienie nikotyny. Ważne jest, aby proces rzucania palenia odbywał się pod okiem specjalistów, którzy mogą ocenić stan zdrowia, potrzeby pacjenta i dobrać odpowiednie wsparcie. Takie zapewnia Poradnia Pomocy Palącym (PPP) w Narodowym Instytucie Onkologii, która od wielu lat pomaga pacjentom skutecznie rzucać palenie. Poradnia korzysta z bezpiecznych, sprawdzonych narzędzi i metod, indywidualnie dopasowując je do potrzeb każdego pacjenta. Co najważniejsze, jej działania przynoszą realne efekty – wielu pacjentów skutecznie zerwało z nałogiem, poprawiając swoje zdrowie i komfort życia. Dzięki wieloletniemu doświadczeniu zespół potrafi wspierać pacjentów nie tylko merytorycznie, ale również psychologicznie, towarzysząc im w całym procesie.

Warto podkreślić, że eliminacja nałogu to proces, w którym uczestniczą nie tylko chorzy, ale również ich bliscy, których wsparcie jest w tym obszarze nieocenione. Kompleksową pomoc dla pacjentów i ich rodzin świadczy również Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym, działająca w strukturach PPP, oferując porady, motywację i narzędzia do skutecznego rzucania palenia i wspierania. Dzięki temu każdy pacjent może znaleźć rozwiązanie najlepiej dopasowane do swojego stylu życia, stanu zdrowia i potrzeb, a proces rzucania palenia staje się bezpieczny, skuteczny i dobrze monitorowany.

Decyzja o zerwaniu z nałogiem to zawsze krok w kierunku zdrowia i najlepszy prezent, jaki możemy sobie podarować.

dr Magdalena Cedzyńska Kwierownik Pracowni Pomocy Palącym w Narodowym Instytucie Onkologii

Brak powszechnego programu badań przesiewowych w kierunku raka prostaty wynika z ograniczeń obecnie dostępnych metod diagnostycznych i niejednoznacznego bilansu korzyści i strat. Najczęściej stosowanym testem jest oznaczenie stężenia PSA (antygenu swoistego dla prostaty) we krwi, jednak wynik nie jest specyficzny dla nowotworu. Podwyższone PSA może występować również w łagodnym rozroście prostaty czy w stanach zapalnych, co prowadzi do licznych fałszywie dodatnich wyników. W efekcie wielu mężczyzn jest kierowanych na niepotrzebne biopsje i dalszą diagnostykę, która wiąże się ze stresem i ryzykiem powikłań.

Dodatkowym problemem jest zjawisko tzw. nadrozpoznawalności. W badaniach przesiewowych wykrywa się wiele zmian o bardzo powolnym przebiegu, które prawdopodobnie nigdy nie dałyby objawów ani nie zagrażałyby życiu pacjenta. W takich sytuacjach coraz częściej stosuje się strategię aktywnej obserwacji – regularne monitorowanie stanu chorego pod kontrolą lekarza, bez natychmiastowego wdrażania leczenia inwazyjnego. Pozwala to uniknąć niepotrzebnych interwencji, które mogą wiązać się z powikłaniami, takimi jak nietrzymanie moczu czy zaburzenia erekcji. Jeśli jednak lekarz stwierdzi, że choroba ma bardziej agresywny charakter lub postępuje, wówczas podejmowana jest decyzja o rozpoczęciu odpowiedniego leczenia.

Większość towarzystw naukowych, w tym Europejskie Towarzystwo Urologiczne (EAU) i Polskie Towarzystwo Urologiczne (PTU), nie zaleca powszechnego screeningu w kierunku raka prostaty. Zamiast tego rekomenduje się indywidualne podejście, dostosowane do potrzeb pacjenta. Decyzję o wykonaniu badania PSA mężczyzna powinien podjąć po rozmowie z lekarzem, który oceni jego wiek, stan zdrowia i czynniki ryzyka, takie jak obciążenie rodzinne czy nosicielstwo mutacji BRCA2.Profilaktyka w tym obszarze polega głównie na świadomej kontroli zdrowia prostaty, obejmującej: rozmowę z lekarzem POZ lub urologiem na temat zasadności oznaczenia PSA (zwykle po 50. roku życia lub wcześniej przy zwiększonym ryzyku), regularne badania urologiczne, w tym badanie per rectum, oraz prowadzenie zdrowego stylu życia – utrzymywanie prawidłowej masy ciała, aktywność fizyczną i unikanie diety bogatej w tłuszcze zwierzęce.

Dzięki takiemu podejściu można wykrywać nowotwory o znaczeniu klinicznym na wczesnym etapie, unikając jednocześnie nadmiernej diagnostyki i niepotrzebnego leczenia. Profilaktyka raka prostaty koncentruje się więc nie na masowych badaniach przesiewowych, lecz na indywidualnym, świadomym podejmowaniu decyzji i regularnej kontroli zdrowia u mężczyzn z grupy ryzyka.

prof. Paweł Wiechno Kierownik Kliniki Nowotworów Układu Moczowego Narodowego Instytutu Onkologii

Zawsze powtarzam, że najważniejsze to rozmawiać o żywieniu od samego początku leczenia, nie bać się pytać i korzystać z pomocy specjalistów. Dobrze zaplanowane żywienie to integralna część terapii onkologicznej– równie istotna jak farmakologia czy rehabilitacja. To właśnie dzięki odpowiedniemu odżywieniu organizm ma siłę, by znosić intensywne leczenie, regenerować się i walczyć z chorobą.

Najczęstsze błędy żywieniowe, które obserwujemy u pacjentów, wynikają często z dobrych intencji, ale braku rzetelnej wiedzy. Wielu chorych zbyt późno zgłasza się po pomoc dietetyczną – dopiero wtedy, gdy pojawia się znaczna utrata masy ciała, osłabienie czy problemy z jedzeniem. Tymczasem włączenie wsparcia żywieniowego już na początku terapii może zapobiec niedożywieniu i poprawić tolerancję leczenia. Jeśli chorujemy np. na nowotwór głowy i szyi lub przewodu pokarmowego bądź intensywnie chudniemy bez względu na rozpoznanie powinniśmy zgłosić się pilnie do dietetyka. Kolejnym błędem jest samodzielne eliminowanie całych grup produktów – np. mięsa, nabiału, produktów zbożowych – w przekonaniu, że „głodzenie nowotworu” przyniesie efekt. Takie restrykcje prowadzą jednak do niedoborów białka i energii,