W świadomości społecznej położna to przede wszystkim osoba, która towarzyszy kobiecie w okresie ciąży, porodu i połogu, jednak nic bardziej mylnego – położna jest przy kobiecie na każdym etapie jej życia i wspiera także w zakresie profilaktyki.
W ostatnim czasie, wraz z wprowadzeniem testu molekularnego HPV HR jako badania przesiewowego w kierunku raka szyjki macicy, świadomość zdrowotna Polek znacząco wzrosła. Kobiety coraz częściej rozumieją znaczenie regularnych badań i roli profilaktyki w ochronie zdrowia. Aby zapewnić kobietom w całej Polsce łatwiejszy dostęp do badań przesiewowych i podnieść jakość ich wykonywania, Narodowy Instytut Onkologii w Warszawie prowadzi szkolenia i egzaminy dla położnych, przygotowujące je do samodzielnego pobierania wymazów cytologicznych i testów HPV.
Działania te wynikają z ustawowej roli Instytutu w systemie ochrony zdrowia – NIO-PIB, na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 października 2019 r. w sprawie reorganizacji Centrum Onkologii - Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie oraz nadania Instytutowi statusu państwowego instytutu badawczego (Dz.U. 2019 poz. 2153) pełni funkcję Centralnego Ośrodka Koordynującego Programy Profilaktyki Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy. Zaś na mocy Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych, ośrodek odpowiada m.in. za nadawanie położnym uprawnień do pobierania rozmazów cytologicznych w ramach Programu profilaktyki raka szyjki macicy oraz za organizację działań szkoleniowych i egzaminacyjnych dla personelu medycznego.
Dzięki tym inicjatywom systematycznie rośnie liczba wykwalifikowanych specjalistek, które mogą realizować Program w miejscu swojej pracy. Położne są często pierwszym ogniwem kontaktu kobiety z systemem ochrony zdrowia, dlatego ich rola w profilaktyce nowotworów narządów płciowych jest kluczowa – to właśnie one, w bezpośrednim kontakcie z pacjentkami, mogą skutecznie promować regularne badania i postawy prozdrowotne - mówi dr hab. Andrzej Nowakowski, prof. NIO-PIB, Kierownik Centralnego Ośrodka Koordynującego (COK).
24 października już po raz 7 w tym roku w siedzibie Centralnego Ośrodka Koordynującego Programy Profilaktyki Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy odbył się centralny egzamin dla położnych z całego kraju. Uzyskanie pozytywnego wyniku stanowi jedną z dwóch ścieżek nadania położnym uprawnień do samodzielnego pobierania badań cytologicznych w ramach Programu profilaktyki raka szyjki macicy.
– W tym roku, po włączeniu przesiewowego testu molekularnego HPV HR do koszyka świadczeń gwarantowanych, obserwujemy znaczny wzrost zainteresowania wśród personelu realizującego Program uzyskaniem certyfikatu NIO-PIB. Tylko jednego dnia do egzaminu przystąpiły aż 64 położne – mówi mgr Jolanta Walczak, specjalistka z Centralnego Ośrodka Koordynującego.
Alternatywną ścieżką zdobycia uprawnień jest ukończenie kursu dokształcającego organizowanego przez Centralny Ośrodek Koordynujący. Jeszcze w tym roku zaplanowano trzy kolejne edycje szkoleń, które cieszą się ogromnym zainteresowaniem wśród personelu medycznego. – Proces rejestracji został już zamknięty z powodu braku wolnych miejsc. Uda nam się jednak przeszkolić kolejne 90 położnych – podkreśla Jolanta Walczak.
Jak dodaje prof. Andrzej Nowakowski zwiększenie liczby położnych posiadających stosowne uprawnienia przełoży się na lepszą dostępność do badań profilaktycznych i wyższy poziom objęcia populacji badaniami przesiewowymi. – W samym tylko 2025 roku wydano już blisko 300 certyfikatów – zaznacza profesor.
Ramowy program kursu obejmuje zarówno część teoretyczną, poświęconą organizacji Programu profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce, jak i część praktyczną. Zajęcia praktyczne prowadzone są przez wykwalifikowane położne z Poradni Profilaktyki Raka Szyjki Macicy, przy wykorzystaniu trenażerów ginekologicznych umożliwiających naukę badania szyjki macicy oraz pobierania wymazów cytologicznych i HPV. Program szkolenia posiada akceptację Naczelnej Izby Pielęgniarek i Położnych.
Działania te realizowane są w ramach umowy z Ministrem Zdrowia na realizację zadania „Poprawa jakości realizowanych w Polsce badań przesiewowych”, stanowiącego część Narodowej Strategii Onkologicznej.
Należy przypomnieć, że zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych, Narodowy Instytut Onkologii – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie jest jedynym w Polsce podmiotem uprawnionym do nadawania położnym uprawnień w zakresie pobierania rozmazów cytologicznych dla potrzeb Programu profilaktyki raka szyjki macicy. W mocy pozostają również dokumenty wydawane w poprzednich latach , w tym m.in. także potwierdzające ukończenie kursu dokształcającego przeprowadzonego w latach 2006–2015 przez Centralny lub Wojewódzkie Ośrodki Koordynujące.
Dzięki zaangażowaniu NIO-PIB i rosnącej liczbie wykwalifikowanych położnych profilaktyka raka szyjki macicy staje się coraz bardziej dostępna dla kobiet w całej Polsce, a świadomość znaczenia badań przesiewowych – coraz powszechniejsza.
