Kwestionariusz oceny ryzyka nowotworów skóry

Wskazania do badania dermatoskopowego

Celem poniższego kwestionariusza jest orientacyjna ocena czynników zwiększających ryzyko rozwoju czerniaka i innych nowotworów skóry oraz wskazanie sytuacji, w których warto skonsultować się z lekarzem i rozważyć badanie dermatoskopowe.

Czy należysz do grupy podwyższonego ryzyka?

Odpowiedz na kilka krótkich pytań:

1. Czy masz dużo znamion na skórze?

   Tak Nie Nie wiem

2. Czy u Ciebie lub u bliskiego członka rodziny rozpoznano kiedyś czerniaka lub inny nowotwór skóry?

   Tak Nie Nie wiem

3. Czy w przeszłości usuwano Ci znamiona z powodu ich nietypowego wyglądu, atypii lub podejrzenia nowotworu?

   Tak Nie Nie wiem

4. Czy masz jasną karnację, jasne oczy lub naturalnie rude włosy i Twoja skóra łatwo ulega poparzeniom słonecznym (po ekspozycji na słońce pojawia się zaczerwienienie lub pieczenie)?

   Tak Nie

5. Czy miałeś/miałaś w przeszłości częsty lub intensywny kontakt ze słońcem, w tym silne oparzenia słoneczne, albo korzystałeś/aś z solarium?

   Tak Nie

6. Czy przebyłeś/przebyłaś przeszczep narządu lub przyjmujesz przewlekle leki obniżające odporność?

   Tak Nie

7. Czy stwierdzono u Ciebie mutację genetyczną zwiększającą ryzyko czerniaka, np. CDKN2A, CDK4, BAP1, MITF, POT1?

   Tak Nie Nie wiem

Zwróć uwagę na zmiany skórne

Niezależnie od odpowiedzi na powyższe pytania, skonsultuj się z lekarzem, jeśli zauważysz zmianę, która:

• pojawiła się niedawno i wyraźnie się zmienia,
• powiększa się albo zmienia kształt lub kolor,
• różni się wyglądem od pozostałych znamion,
• ma nieregularny brzeg lub nierównomierne zabarwienie,
• krwawi lub nie goi się mimo braku urazu.

Każda klinicznie podejrzana zmiana powinna zostać oceniona przez lekarza, a dermatoskopia jest istotnym elementem jej diagnostyki.

Co oznaczają Twoje odpowiedzi?

Odpowiedzi na pytania pomagają zidentyfikować czynniki zwiększające ryzyko rozwoju czerniaka i innych nowotworów skóry. Nie stanowią jednak samodzielnej podstawy do rozpoznania choroby ani nie zastępują badania lekarskiego.

Jeżeli na którekolwiek z pytań dotyczących czynników ryzyka odpowiedziałeś/aś „TAK”, warto omówić to z lekarzem i rozważyć badanie dermatoskopowe.

U osób z dużą liczbą znamion i dodatkowymi czynnikami ryzyka lekarz może zalecić również cyfrową dermatoskopię (wideodermatoskopię) i/lub fotografię całego ciała, umożliwiające monitorowanie zmian w czasie.

Jak często wykonywać dermatoskopię?

Nie ma jednej częstotliwości badania dermatoskopowego odpowiedniej dla każdego pacjenta. U osób, u których wcześniej nie rozpoznano czerniaka, częstość kontroli ustala lekarz indywidualnie, uwzględniając m.in. liczbę i charakter znamion oraz indywidualne czynniki ryzyka.

U osób z podwyższonym ryzykiem może być wskazane regularne monitorowanie zmian, w tym cyfrowa dermatoskopia (wideodermatoskopia) i/lub fotografia całego ciała.

U pacjentów po rozpoznaniu czerniaka, pozostających w obserwacji, zalecenia dotyczące regularnych kontroli kliniczno-dermatologicznych są bardziej precyzyjnie określone i zależą m.in. od stadium choroby. Dermatoskopia jest ważnym narzędziem diagnostycznym i może być wykorzystywana podczas tych kontroli w zależności od wskazań klinicznych.

W przypadku osób, u których wcześniej nie rozpoznano czerniaka, nie ma jednej, sztywno określonej częstotliwości wykonywania dermatoskopii — decyzję o konieczności i częstości kontroli podejmuje lekarz indywidualnie.

W trosce o zapewnienie pacjentom odpowiedniej jakości i ciągłości opieki w pierwszej kolejności w związku z wysokim ryzykiem rozwoju innych nowotworów skóry realizowane są regularne kontrole pacjentów po przebytym leczeniu czerniaka, pozostających w aktywnej obserwacji onkologicznej.

Kwestionariusz ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego. Opracowano w oparciu o europejskie zalecenia dotyczące diagnostyki czerniaka (EADO/EDF/EORTC) oraz rekomendacje International Dermoscopy Society dotyczące kwalifikacji pacjentów do cyfrowego monitorowania zmian melanocytowych.