Jak odżywiać się podczas leczenia, gdy zmienia się apetyt, pojawiają się trudności z połykaniem albo spada masa ciała? W Narodowym Instytucie Onkologii specjaliści Działu Żywienia Klinicznego pomagają dostosować sposób odżywiania do indywidualnej sytuacji chorego, zapewniając wsparcie na kolejnych etapach terapii. Nasi eksperci współtworzą także standardy tej opieki dla całej Polski.
Wsparcie żywieniowe blisko Pacjenta
Żywienie jest ważną częścią kompleksowej opieki onkologicznej. Pomaga zapobiegać niedożywieniu i wspierać regenerację organizmu. Gdy jedzenie staje się trudne, pacjent potrzebuje zaleceń, które uwzględniają zarówno przebieg choroby i terapii, jak i jego codzienne możliwości. W NIO opiekę tę zapewnia Dział Żywienia Klinicznego, kierowany przez dr hab. n. med. Aleksandrę Kapała, prof. Instytutu.
- Niezamierzona utrata masy ciała, jedzenie mniejszych porcji, nudności, wymioty, biegunka, zaparcia, suchość w ustach czy trudności z połykaniem to sygnały, o których warto porozmawiać z zespołem prowadzącym leczenie. Konsultacja żywieniowa jest ważna również przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego, szczególnie przed leczeniem chirurgicznym i radioterapią. Wczesna ocena pozwala rozpoznać trudności i zaplanować wsparcie, zanim problem się pogłębi – wyjaśnia prof. Aleksandra Kapała
Dziewięcioosobowy zespół dietetyków wspiera pacjentów podczas hospitalizacji i w Poradni Chorób Metabolicznych. Działająca od kwietnia 2018 roku Poradnia obejmuje opieką blisko 1400 pacjentów. Rocznie odbywa się w niej około 3000 konsultacji ambulatoryjnych.
Podczas konsultacji, dietetyk ocenia stan odżywienia i ryzyko niedożywienia, analizuje sposób odżywiania się oraz zgłaszane dolegliwości. Na tej podstawie opracowuje indywidualne zalecenia adekwatne do planu leczenia onkologicznego. Kolejne wizyty pozwalają monitorować stan odżywienia i dostosowywać postępowanie do potrzeb pacjenta.
— Do każdego pacjenta podchodzimy indywidualnie. Należy podkreślić, że w przypadku pacjentów onkologicznych nie istnieją uniwersalne zalecenia dietetyczne, dlatego każdorazowo należy wziąć pod uwagę różne czynniki, takie jak rodzaj nowotworu, stan zaawansowania choroby, dotychczasowy stan odżywienia i leczenie onkologiczne, jakie pacjent otrzymuje — wyjaśnia prof. Aleksandra Kapała - Dopiero po przeanalizowaniu wszystkich tych czynników, opracowywane są indywidualne zalecenia – dodaje ekspertka
Od prehabilitacji po opiekę paliatywną
Opieka żywieniowa powinna towarzyszyć pacjentowi na wszystkich etapach choroby. Jej początkiem może być prehabilitacja, czyli przygotowanie do leczenia, obejmujące m.in. poprawę stanu odżywienia. W trakcie terapii ważne jest reagowanie na dolegliwości utrudniające przyjmowanie pokarmów, a po jej zakończeniu — wsparcie w okresie rekonwalescencji. Także w opiece paliatywnej postępowanie dostosowuje się do stanu chorego, jego potrzeb i celów opieki.
-Poradnictwo dietetyczne i leczenie żywieniowe są powiązane, ale nie oznaczają tego samego. Czasem wystarcza modyfikacja jadłospisu lub konsystencji posiłków. W innych sytuacjach potrzebna jest żywność specjalnego przeznaczenia medycznego, w tym doustne preparaty odżywcze. Jeśli żywienie doustne jest niewystarczające lub niemożliwe, zespół medyczny rozważa żywienie dojelitowe przez odpowiedni dostęp do przewodu pokarmowego albo żywienie pozajelitowe, podawane dożylnie. Dobór metody wymaga oceny wskazań i współpracy lekarza z dietetykiem oraz pozostałymi członkami zespołu – mówi prof. Kapała
Eksperci NIO współtworzą pierwsze rekomendacje z zakresu dietetyki w Onkologii
Doświadczenie zdobywane w codziennej opiece nad pacjentami znajduje odzwierciedlenie w pracy nad rekomendacjami. Specjaliści NIO są wśród autorów pierwszego polskiego dokumentu — „Rekomendacje z zakresu dietetyki w onkologii”. Rekomendacje objęte są patronatem Narodowego Instytutu w Onkologii oraz POLSPEN (Polskiego Towarzystwa Żywienia Pozajelitowego, Dojelitowego i Metabolizmu). W opracowanie pod redakcją prof. Aleksandry Kapały zaangażowało się 50 autorów, a prace nad publikacją, trwały ponad rok. To praktyczne wskazówki oparte na dowodach naukowych, obejmujące całą ścieżkę opieki: od przygotowania pacjenta do terapii, przez wszystkie etapy leczenia onkologicznego, po opiekę paliatywną. Ich znaczenie polega na przełożeniu wiedzy naukowej na decyzje podejmowane w codziennej pracy z chorym. Wspólne rekomendacje pomagają porządkować postępowanie, pozostawiając miejsce na indywidualne potrzeby pacjenta.
Ważną rolę w rozwoju tego obszaru pełni w NIO także dr Katarzyna Różycka z Działu Żywienia Klinicznego NIO, przewodnicząca Grupy roboczej ds. dietetyki przy POLSPEN. Opracowanie rekomendacji dotyczących dietetyki klinicznej w onkologii jest jednym z kluczowych zadań tej grupy.
Tematyka rekomendacji żywieniowych znalazła się także w programie konferencji „Nowości i trendy w żywieniu klinicznym w onkologii”, która już 19 listopada rozpocznie się w Narodowym Instytucie Onkologii. Dr Różycka podczas swojego wystąpienia przedstawi zalecenia z zakresu dietetyki w onkologii, przybliżając ich znaczenie dla codziennej pracy z pacjentem.
– Rekomendacje są tak ważne, ponieważ pomagają przełożyć wiedzę opartą na dowodach naukowych na konkretne decyzje w codziennej opiece nad pacjentem. Dają specjalistom wspólny punkt odniesienia, ułatwiając odpowiednio wczesne rozpoznanie potrzeb żywieniowych chorego i zaplanowanie wsparcia dostosowanego do jego stanu oraz etapu leczenia – wyjaśnia dr Katarzyna Różycka
Pełen program wydarzenia jest dostępny na stronie:
https://med-space.pl/wydarzenie/929/nowosci-i-trendy-w-zywieniu-klinicznym-w-onkologii-2026
Warto dodać, że wiedza i doświadczenie ekspertów Instytutu wykracza poza krajowe standardy. Prof. Aleksandra Kapała jest autorką modułu edukacyjnego dotyczącego żywienia pacjentów z nowotworami przełyku oraz regionu głowy i szyi dla Europejskiego Towarzystwa Żywienia Klinicznego i Metabolizmu (ESPEN), w ramach programu Life Long Learning (LLL), a jako certyfikowana nauczycielka ESPEN prowadzi moduły szkoleniowe i wykłady na całym świecie z zakresu żywienia klinicznego w onkologii. To przykład wykorzystania doświadczenia klinicznego NIO w kształceniu specjalistów i rozwijaniu opieki dostosowanej do specyfiki poszczególnych nowotworów.
Jak skorzystać z konsultacji
Na pierwszą wizytę w Poradni Chorób Metabolicznych potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ, onkologa lub innego specjalisty. Zapisy prowadzi rejestracja główna NIO, osobiście lub pod numerem 22 546 20 00. Poradnia mieści się przy ul. Roentgena 5 w Warszawie, w gabinecie 133. W przypadku gdy w trakcie wizyty w NIO lekarz widzi potrzebę pilnej konsultacji żywieniowej, może skierować pacjenta do gabinetu dietetycznego „cito” 131, w tym samym dniu, co wizyta lekarska z innego tytułu.
Więcej na:
https://nio.gov.pl/poradnia-chorob-metabolicznych
https://nio.gov.pl/zywienie-kliniczne